རྒྱ་ནག་གནམ་གཤིས་བརྟག་དཔྱད་ཁང་གིས་ད་ལོའི་དབྱར་དུས་སུ་སྔར་ལས་ཚ་བ་ཆེན་པོ་རྒྱས་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཐན་པ་བྱུང་སྟེ་རོང་འབྲོག་མང་ཚོགས་ལ་གྱོང་གུན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཉེན་ཡོད་སྐོར་བསྒྲགས་འདུག
ཟླ་འདིའི་ཕྱི་ཚེས་ ༨ ཉིན་རྒྱ་ནག་གནམ་གཤི
བོད་ནང་གི་དྲ་གྲགས་རེ་ཟུང་གིས་སྤྱིར་བཏང་འདི་ལོར་རྒྱ་ནག་ནང་ཚ་བ་ཆེན་པོ་རྒྱས་ཀྱི་ཡོད་སྐོར་དང་། འདི་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༥ པའི་ནང་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་སྔར་ལོ་ལས་ལྷག་གི་ཚ་བ་བསླེབ་རྒྱུ་ཡིན་པས། སོ་ནམ་པ་ཚོས་དམིགས་བསལ་གྱིས་དོ་འཁུར་བྱེད་དགོས་སྐོར་བརྗོད་འདུག
དེ་རིང་འདི་གའི་གསར་འགོད་པས་ཁ་པར་བརྒྱུད་བོད་ཀྱི་སྲིད་བྱུས་ཉམས་ཞིབ་ཁང་གི་ཁོར་ཡུག་ཚན་པའི་ཉམས་ཞིབ་པ་དོན་གྲུབ་དབང་མོ་ལགས་སུ་འདི་ལོར་བོད་མཐོ་སྒང་གི་གནམ་གཤིས་ལ་འགྱུར་ལྡོག་ག་འདྲ་ཕྱིན་ཡོད་མེད་སྐོར་དྲིས་པར་ཁོང་མོས། དུས་རྒྱུན་དུ་ནས་འཛམ་གླིང་གི་ཚ་དྲོད་འཕེལ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་བོད་མཐོ་སྒང་ནང་ཚ་ཚད་ལྡབ་གཉིས་འཕར་གྱི་ཡོད་སྐོར་ཤོད་ཀྱིན་ཡོད་པ་རེད། ཉེ་ཆར་རྒྱ་གར་གྱི་དུས་བབ་གསར་ཁང་གིས་དེ་འབྲེལ་གནས་ཚུལ་ཞིག་སྤེལ་བའི་ནང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་མཉམ་ལས་རི་བོ་འཕེལ་རྒྱས་ལྟེ་གནས་ (International Centre for Integrated Mountain Development) ཀྱིས་སྙན་ཐོ་ཞིག་འདོན་སྤེལ་གནང་བའི་ནང་། ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཁུལ་གྱི་འཁྱག་རོམ་མང་པོ་ཞུ་ཡི་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ནས་ ༢༠༢༠ བར་དུ་འཁྱག་རོམ་ས་ཁུལ་བརྒྱ་ཆ་ ༡༢ བཞུར་ནས་བརླགས་པ་དང་། བརྒྱ་ཆ་ ༩ མེད་པ་ཆགས་པ་མ་ཟད་འཁྱག་རོམ་ཞུ་ཚད་ཇེ་མགྱོགས་སུ་ཕྱིན་ཡོད་པ་སོགས་གསལ་སྟོན་བྱས་འདུག དེར་བརྟེན། བོད་མཐོ་སྒང་དུ་ཚ་དྲོད་ཤུགས་ཆེན་འཕར་བ་དང་། དེའི་རྐྱེན་པས་མ་འོངས་པར་བོད་མཐོ་སྒང་དུ་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་ཤུགས་ཆེ་རུ་འགྲོ་རྒྱུ་དང་། ཉེན་ཁ་ཤུགས་ཆེན་ཡོད་པ་གསལ་པོ་རེད། དེ་བཞིན་བོད་མཐོ་སྒང་ནི་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཆུ་མཛོད་ཅེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར། འཁྱག་རོམ་ཞུ་ཚད་ཇེ་མགྱོགས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་། འཁྱག་རོམ་མེད་པ་ཆགས་པའི་གནས་སྟངས་སོགས་ཛ་དྲག་པོ་བྱུང་ཚེ། ཕུགས་སུ་ཨེ་ཤ་ཡ་གཙོས་པའི་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་སུ་ཆུའི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་ཀྱི་རེད་བསམ་གྱི་འདུག ཅེས་འགྲེལ་བརྗོད་གནང་བྱུང་།
འདས་པའི་ལོ་མང་ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚན་རིག་པ་ཚོས་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ཚ་དྲོད་འཕེལ་བ་ནི་གོ་ལའི་བྱང་ཕྱེད་ (Northern Hemisphere) ཀྱི་ཚ་དྲོད་འཕེལ་བ་དང་བསྡུར་ན་མགྱོགས་པ་དང་། བོད་མཐོ་སྒང་གི་འཁྱག་རོམ་གྱི་ཞུ་ཚད་ཇེ་མགྱོགས་སུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན། འཁྱག་རོམ་ལས་གྲུབ་པའི་མཚོ་ཆུ་གསར་པ་ཆགས་པ་དང་མཚོ་ཆུ་རྒྱ་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་པ་མ་ཟད། མཚོ་ཆུའི་འགྲམ་ངོགས་སུ་ཆགས་པའི་ཡུལ་ཚོ་ལ་ཆུ་ལོག་གི་འཇིག་པ་སྔར་ལས་ཆེ་བ་ཡོད་པའི་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་ལ། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ལོར་ཚན་རིག་དུས་དེབ་ (Science Advances) ནང་། འདས་པའི་ལོ་ངོ་ ༤༠ ཙམ་གྱི་ནང་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཁུལ་གྱི་འཁྱག་རོམ་འབོར་ཆེན་བཞུས་ཟིན་པ་དང་། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་པའི་མཇུག་དང་བསྡུར་ན་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་གི་ནང་འཁྱག་རོམ་ལྡབ་གཅིག་གི་ཞུ་ཚད་མགྱོགས་པོ་ཆགས་ཡོད་སྐོར་སོགས་གསལ་ཡོད་པ་རེད།
རྒྱལ་སྤྱིའི་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་ཞིབ་འཇུག་པས་ཉམས་ཞིབ་གྲུབ་དོན་ལྟར་ན། བོད་ནི་ཨེ་ཤ་ཡའི་གཙང་པོ་ཆེ་ཁག་གི་མགོ་ཁུངས་དང་འཛམ་གླིང་གི་སྣེ་མོ་གསུམ་པ་རུ་འབོད་ཀྱིན་ཡོད་ཀྱང་། འདས་པའི་ལོ་མང་རིང་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ནང་གི་གཙང་པོ་ཚང་མར་ཆུ་རགས་གསར་རྒྱག་དང་། འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་ལས་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་སྤེལ་བཞིན་ཡོད་སྟབས། བོད་ནང་དུ་ཚ་དྲོད་འཕེལ་ནས་གངས་རི་དང་འཁྱག་རོམ་མགྱོགས་པོར་ཞུ་ཡི་ཡོད་པ་མ་ཟད། ད་ལྟ་བོད་ནང་དུ་ཚ་ཚད་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་འཕར་ཡོད་སྟབས། བོད་ཀྱི་འཁྱག་རོམ་ཞུ་བ་དང་ཚ་ཚད་འཕར་བ་དེས། འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་ཚ་ཚད་འཕེལ་བར་ཉེན་ཁ་བཟོ་ཡི་ཡོད་འདུག་ལ། ལྷག་པར་ཨེ་ཤ་ཡ་དང་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་སོགས་སུའང་ཆུའི་གནོད་འཚེ་ཡོང་ཉེན་ཡོད་འདུག
རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་གཙང་བོ་དང་རྒྱུག་ཆུ་ཁ་བསྒྱུར་དང་ཆུ་རགས་གསར་རྒྱག་སོགས་བྱས་པ་དེས། རྒྱ་གར་གཙོས་ཨེ་ཤ་ཡའི་ལྷོ་རྒྱུད་དུ་ཆགས་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མི་གྲངས་དུང་ཕྱུར་ ༡།༣ ཀྱི་ཚེ་སྲོག་དང་འཚོ་གནས་ལ་གནོད་འཚེ་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་ལ། འདས་ལོར་རྒྱ་གར་ནུབ་བྱང་གི་ཐར་བྱེ་ཐང་ཆེན་མོ་དང་ཡུ་གུར་གྱི་ཊག་ལ་མ་ཀན་བྱེ་ཐང་གཉིས་ཀྱི་ས་བབ་ཆགས་ཚུལ་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ནས་ལྡང་བའི་རླུང་བུས་དེད་པའི་ཐལ་རྡུལ་དག་བོད་མཐོ་སྒང་གི་འཁྱག་རོམ་ངོས་སུ་འབྱར་བ་དེས། འཁྱག་རོམ་ལ་གནོད་འཚེ་ཐེབས་ནས་ཞུ་ཚད་ཇེ་མགྱོགས་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་གནམ་གཤིས་འགྱུར་ལྡོག་ལའང་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཉེན་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ཡོད།
གསར་འགོད་པ། བསྟན་འཛིན་ཕུར་བུ། རྩོམ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན། པདྨ་མཚོ།
