སྐྱིད་གྲོང་དང་གཉའ་ལམ་གྱི་ས་བབ་འགྱུར་ལྡོག་ཕྱིན་འདུག

ཚན་རིག་པ་སྐོར་ཞིག་གིས་བརྟག་དཔྱད་བྱས་འབྲས་སུ་བཞི་པའི་ཉེར་ལྔའི་བལ་ཡུལ་ས་ཡོམ་གྱི་རྐྱེན་པས་སྐྱིད་གྲོང་དང་གཉའ་ལམ་གྱི་ས་བབ་ཆགས་ཚུལ་ལ་འཕོ་འགྱུར་ཕྱིན་ཡོད་ཚུལ་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་འདུག

ཁ་སང་རྒྱ་ནག་ས་ཁམས་རིག་པའི་གཙུག་ལག་སློབ་ཆེན་གྱི་ས་ཁམས་རིག་པ་བ་ཝང་ཆི་ (Wang Qi) ཡིས་སྣེ་ཁྲིད་པའི་ས་གཤིས་རིག་པ་བའི་རུ་ཁག་ཅིག་གིས་ཟླ་སྔོན་མའི་ཚེས་ ༢༥ ཉིན་བལ་ཡུལ་དུ་བྱུང་བའི་ས་ཡོམ་སྐོར་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་པ་བརྒྱུད་དེ། ས་ཡོམ་དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་འོག་གི་སྐྱིད་གྲོང་དང་གཉའ་ལམ་ཁུལ་གྱི་ས་བབ་སན་ཊེ་མི་ཊར་དྲུག་ཅུ་ (60 centimeter) ལྷག་ལྷོ་ངོས་སུ་སྤོ་ཤུད་ཕྱིན་ཡོད་པ་གསལ་བསྒྲགས་སྤེལ་འདུག

ཝང་ཆི་ཡིས་རྒྱ་ནག་གི་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་ཏུ། “བཞི་པའི་ཉེར་ལྔའི་ས་ཡོམ་རྐྱེན་པས་རྒྱ་གར་ས་ཁོངས་ (Indian Plate) དང་ཡུ་རོབ་དང་ཨེ་ཤ་ཡའི་ས་ཁོངས་(Eurasian plate) སྒུལ་སྐྱོད་བྱས་ཏེ་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྨང་གཞིའི་ས་བབ་ལ་གཡོ་ཁྱོམ་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་པ་མ་ཟད། སྐྱིད་གྲོང་དང་གཉའ་ལམ་ནི་ས་ཡོམ་བྱུང་སའི་ལྟེ་བར་ཉེ་བོ་ཆགས་ཡོད་སྟབས། སན་ཊེ་མི་ཊར་ ༦༠ ལྷག་ལྷོ་ངོས་སུ་སྤོ་ཤུད་ཕྱིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། གཉའ་ལམ་གྱི་ས་བབ་སན་ཊེ་མི་ཊར་ ༡༠ ལྷག་མར་ཆག་འདུག ཡིན་ཡང་ང་ཚོས་ཉེ་ལམ་ཚན་རིག་པ་ཁག་གཅིག་གིས་ཇོ་མོ་གླང་མའི་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༢ ཚེག་ ༥ མར་ཆག་པ་དང་། ཧི་མ་ཡ་ལའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡ ཙམ་དམའ་རུ་ཕྱིན་ཡོད་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་བཤད་པ་དང་། ང་ཚོར་རྒྱུ་ཆ་རག་པ་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་ཐོག་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ་དོན་དངོས་ཐོག་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དག་དམའ་རུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་མེད་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་རྒྱུ་ཡིན། ”ཞེས་བརྗོད་འདུག

དེང་རབས་ས་གཤིས་རིག་པ་ཚོས་བལ་ཡུལ་གྱི་ས་ཡོམ་དེ་ནི་གོ་ལའི་འཐེན་ཤུགས་ཀྱི་དབང་གིས་རྒྱ་གར་ས་ཁོངས་དང་། ཡུ་རོབ་དང་ཨེ་ཤ་ཡའི་ས་ཁོངས་གཉིས་གདོང་ཐུག་བརྒྱབ་སྟེ། ས་གཞིར་གཡོ་འགུལ་ཐེབས་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། ས་གཤིས་ཚན་རིག་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་རྒྱ་གར་ས་བབ་དམའ་པོ་ཡིན་སྟབས། ཡུ་རེ་ཤན་ས་བབ་དང་གང་འདྲ་བྱས་ནས་གདོང་ཐུག་རྒྱག་གི་རེད་ཅེས་དྲི་བ་ཡོང་གི་ཡོད་པ་ལྟར། གནའ་རབས་ཀྱི་ས་གཤིས་རིག་པ་ཚོའི་བར་ལ་ལྟ་ཚུལ་དེ་བཞིན་བྱུང་ཡོད་སྟབས། ཁ་སང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ས་གཤིས་རིག་པ་བ་ཨོ་ཌི་ཝར་ (Oliver E. Jagoutz) གྱིས་ས་གཤིས་དུས་དེབ་ (journal Nature Geoscience) ཐོག་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དུ་ས་ཡོམ་གང་འདྲ་བྱས་ནས་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ས་ཡོམ་བྱུང་རྗེས་མངའ་ཁུལ་གྱི་མཐོ་ཚད་དང་ཞེང་ཚད་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་སོགས་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་དཀའ་མོ་རེད་ཅེས་བརྗོད་འདུག ཧོ་ལན་ཌིའི་ས་གཤིས་ཚན་རིག་པ་ཌོ་ཝེ་(Douwe J.J. van Hinsbergen) ཡིས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རྨང་གཞིའི་ས་བབ་ལ་འགྱུར་བ་ཤུགས་ཆེན་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཚན་རིག་པས་བརྟག་དཔྱད་བྱ་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ཆགས་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་འདུག

དེ་རིང་ས་གཤིས་རིག་པ་བ་པི་ཌར་མོ་ཎར་ (Peter H. Molnar) གྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ས་ཁམས་རིག་པའི་དུས་དེབ་ཐོག ལོ་ས་ཡ་ ༡༠༠ སྔོན་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་ས་བབ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་འགུལ་སྐྱོད་བྱུང་སྟེ། ཡུ་རེ་ཤན་ས་བབ་དང་ཐུག་ནས་ལྷོ་ཨེ་ཤ་ཡ་མངའ་ཁུལ་དང་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོ། ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཁུལ་དུ་ས་ཡོམ་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་ལྷོ་ངོས་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འཕོ་འགྱུར་བྱུང་སྟེ་ད་བར་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ ༢༠༠༠ ཙམ་གཡོ་འགུལ་ཕྱིན་ཡོད་ཅེས་དང་། ཡང་ཚན་རིག་པ་གཞན་ཞིག་གིས་ལོ་ས་ཡ་ ༡༠ སྔོན་ནས་བཟུང་ད་བར་བོད་མཐོ་སྒང་གི་ས་བབ་མཐོ་རུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ཧི་མ་ལ་ཡའི་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་མངའ་ཁུལ་གཉིས་གདོང་ཐུག་བརྒྱབ་ནས་ས་ཡོམ་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཧི་མ་ལའི་རི་རྒྱུད་དང་བོད་ཁུལ་གྱི་ས་བབ་མཐོ་ཚད་དག་ཀྱང་རིམ་བཞིན་ཆག་གི་ཡོད་ཅེས་དང་། ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༡༢ ཉིན་ཨ་རིའི་ས་ཁམས་རིག་པ་བ་རི་ཆར་ཌི་ (Richard Briggs)ཡིས་ཐེངས་འདིའི་བལ་ཡུལ་གྱི་ས་ཡོམ་གྱི་རྐྱེན་པས་གླང་ཐང་ས་ཁུལ་གྱི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་མཐོ་ཚད་མར་ཆག་སྟེ། རྒྱ་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་ ༨༠ ནས་ ༡༠༠ ཙམ་གྱིས་ཆེ་རུ་སོང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཧི་མ་ཡ་ལའི་རི་རྒྱུད་ཀྱི་མཐོ་ཚད་མི་ཊར་ ༡ ཙམ་དམའ་རུ་ཕྱིན་ཡོད་ཅེས་སོགས་བརྗོད་ཡོད་འདུག

ཟླ་འདིའི་ཚེས་ ༡༩ ཉིན། རྒྱ་གར་དུས་བབ་དང་ཚོང་ལས་ཚད་ཐིག་བརྒྱུད་ལམ་ཐོག་གནས་ཚུལ་སྤེལ་དོན་ལྟར་ན། ད་བར་བཞི་པའི་ཉེར་ལྔའི་ས་ཡོམ་གྱི་རྐྱེན་པས་བལ་ཡུལ་གྱི་མི་ ༩༠༠༠ ལྷག་རྐྱེན་འདས་དང་། སྡོད་ཁང་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་གཏོར་སྐྱོན་བྱུང་ཡོད། དེ་བཞིན་བོད་ནང་བོད་མི་ ༢༥ འདས་གྲོངས་དང་མི་བཞི་གར་སོང་ཆ་མེད་དུ་འགྱུར་བ། བོད་མི་ ༧༩༧ ལ་རྨས་སྐྱོན་དང་བོད་མི་ ༣༠༠༠༠༠ ལྷག་ལ་གནོད་འཚེ་ཕོག་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་མི་ ༥༢༠༠༠ ལྷག་ཡུལ་གཞན་ལ་ཉེན་གཡོལ་དང་། དགོན་པ་ ༢༤༢ ལྷག་ལ་གཏོར་སྐྱོན་དང་། གྲྭ་བཙུན་ ༢༥༦༦ ཙམ་གྱི་འཚོ་བར་གནོད་སྐྱོན་ཐེབས་ཡོད་པ། ཁཱ་གར་དགོན་པའི་ (Qoigar) སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་ ༢༠ ལྷག་ལ་སྐྱོན་ཆག་བྱུང་བ་དང་། གཞན་གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་སྐུ་བརྙན་གསུམ་རྡོ་ཧྲུག་ཧྲུག་འོག་བསྣན་ནས་ཕྱིར་འདོན་ཐུབ་མེད་སྐོར་སོགས་བཀོད་འདུག

ཚན་རིག་པ་པེ་ཌར་གྷེ་ཎེ་ལཱ་ཡིས་ཚན་རིག་རྣམ་གཞག་ཅེས་པའི་དུས་དེབ་ཐོག ཉེ་ལམ་བལ་ཡུལ་ནང་ས་ཡོམ་བྱུང་སྟེ་མི་རྒྱུ་གཉིས་ཀར་གོད་ཆག་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དང་ཇོ་མོ་གླང་མའི་མཐོ་ཚད་མར་ཆག་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད་སྟབས། ཚན་རིག་པ་དང་ས་ཁམས་རིགས་པ་བ་ཚོས་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྩལ་བཏོན་ཏེ། གནད་དོན་དེ་དག་གི་རྒྱུ་རྐྱེན་གང་ཡིན་དང་གདོང་ལེན་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་སོགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་མང་ཚོགས་ལ་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་ཐུབ་པ་ཡིན་ན། མ་འོངས་པར་ཁོ་ཚོའི་བདེ་འཇགས་ལ་ཉེན་ཁ་ཉུང་བ་ཡོང་གི་རེད་ཅེས་སོགས་བརྗོད་འདུག

གསར་འགོད་པ། དོན་གྲུབ།