བོད་ཡིག་གི་ཚེ་སྲོག་གཅོད་པའི་ལག་དམར།

རྔ་བ་རྒྱལ་ཁམས་པ། 

གཅིག

རྒྱ་ནག་ནང་ཏོག་དབྱིབས་འགོ་ནད་ཞི་འཇམ་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག  འགྲིམ་འགྲུལ་གྱི་སྒོ་མོའང་རིམ་གྱིས་ཕྱེས་ཏེ་མི་རྣམས་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཚོ་བའི་ནང་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་ཀྱིན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་དགའ་འོས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་རེད།  འོན་ཀྱང་། རྙིང་ན་བའི་གཏམ་ངན་ཞིག་ཐོས་འོང་བ་ནི། བོད་ཡིག་དང་བོད་སྐད་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་བའི་མུན་པ་ནག་པོ་ཞིག་སླར་ཡང་འཐིབ་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དེ་རེད། དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་བདེ་འཇགས་དང་མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་འགན་ཁུར་གཏན་ནས་མེད་པའི་དབང་ཆ་སྒེར་གཅོད་པ་རེ་ཟུང་ཞིག་གི་ལོག་སྤྱོད་ཅིག་ཡིན་པ་ཧ་ཅང་གི་གསལ་བོ་རེད། རྒྱུ་མཚན་ནི། ཀྲུང་གོ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དང་། མི་རིགས་ས་ཁུལ་རང་སྐྱོང་གི་བཅའ་ཁྲིམས་ཁག་གི་ནང་། མི་རིགས་དེའི་རང་སྐྱོང་དབང་ཆ་དང་། སྐད་ཡིག་བཀོལ་སྤྱོད།  ཆོས་དད་རང་མོས་སོགས་ལ་བརྩི་འཇོག་དང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་དགོས་པའི་ཁྲིམས་རྩ་ནན་བརྗོད་བྱས་ཡོད། ཀྲུང་གོ་གསར་བ་མགོ་ཚུགས་པ་ནས་ད་བར།  རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དེར་བཅོས་སྒྱུར་འགའ་རེ་བཏང་ཡོད་ཀྱང་། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་ཐད་ཀྱི་རྩ་དོན་ནི་སྔར་བཞིན་བརྟན་པོར་གནས་ཡོད། གལ་སྲིད་མི་སུ་ཞིག་གིས་དབང་ཚད་ལོག་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་ཁྲིམས་ཀྱི་ར་བ་ལས་བརྒལ་བའི་བྱ་སྤྱོད་བརྩམས་ཚེ། རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་གོ་མཚོན་ཐོགས་ཏེ་ཁྲིམས་འགལ་གྱི་རུལ་སུངས་ལ་རྒོལ་རྡུང་གཏོང་རྒྱུ་ནི། ཀྲུང་གོའི་མི་མང་སྤྱི་དང་། ལྷག་དོན་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དང་དེའི་ཕྲག་པར་བབ་པའི་ལྡོག་ཏུ་མེད་པའི་ལས་འགན་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། གནད་དོན་དེ་ལས་དོན་དག་ངན་པ་གང་ཞིག་བྱུང་ཡང་འགན་འཁྲི་མཐའ་དག་སྲིད་དབང་ལོག་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་དེར་ཡོད་པ་སྨྲོས་མ་དགོས།

གཉིས།

བོད་ཡིག་ནི་དབྱངས་བཞི་དང་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་སྟེ། དབྱངས་གསལ་གྱི་ཡིག་འབྲུ་སོ་བཞིའི་ནང་ཤེས་བྱ་མཐའ་དག་བརྗོད་ཐུབ་པའི་ཡི་གེ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། དེའང་བོད་རང་གི་སྐད་དང་མཐུན་པར་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་སློབ་དཔོན་ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊས་བརྩམས་ཤིང་། དེ་ནས་བཟུང་སྐད་ཡིག་དེས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་གོང་འཕེལ་གཏོང་བར་མཛད་རྗེས་རབ་དང་རིམ་པ་ཞིག་བཞག་ཡོད། བོད་ཡིག་འདི་ཉིད་ཀྱི་ནང་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཤེས་རིག་གི་དཔལ་ཡོན་འབྱམས་ཀླས་པ་ཞིག་བཞུགས་ཤིང་། དེའང་རྨོངས་དད་། གཡམ་རྒྱུག མཁྲེག་འཛིན་སོགས་ལས་བརྒལ་ཏེ་ཚད་མ་རིག་པ་དང་། མཚན་ཉིད་རིག་པ། ཚན་རིག་བཅས། འགྲོ་བ་མིའི་རྣམ་དཔྱོད་དང་། རིགས་ལམ། བརྟག་དཔྱད། ཉམས་མྱོང་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཕྲལ་ཡུན་གྱི་བདེ་སྐྱིད་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་ལམ་བཟང་ཤ་སྟག་ཡིན།  འབྲས་བུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་རྒྱུ་སློབ་ལམ་ནས་མྱོང་རོལ་བྱས་ཏེ་ཚེ་གཅིག་ལུས་གཅིག་ལ་མཐར་ཐུག་གི་བདེ་སྐྱིད་མངོན་དུ་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཆ་རྐྱེན་ལྡན་པ་ནི། འཛམ་གླིང་འདིར་བོད་བརྒྱུད་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཁོ་ན་ལས་མེད་པ་རེད། བོད་བརྒྱུད་གསང་སྔགས་པས་སྒོམ་གྱི་རྣལ་འབྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་རྡུལ་ཕྲན་དུ་དེངས་པ་དང་། གདུང་རུས་ཐོག་ཡི་དམ་ཞི་ཁྲོའི་ལྷ་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ངོ་མཚར་ཅན་རང་བྱོན་དུ་དོད་པ། ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་འཕེལ་གདུང་འབབ་པ། འཇའ་འོད་ཀྱི་གུར་འབེབས་ཤིང་རོལ་མོའི་རྣམ་གྲངས་སྣ་ཚོགས་པ་ཐོས་རྒྱུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ནི། བོད་བརྒྱུད་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཆེ་བའི་མངོན་རྟགས་ཤིག་རེད། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་བཟོ་རིག་པ་དང་། གསོ་རིག སྒྲ་དང་ཚད་མ་རིག་པ། སྐར་རྩིས། དགག་བཞག་སྤོང་གསུམ་གྱི་རྩོད་པའི་རིགས་ལམ་སོགས་ཀྱང་གཞན་གྱིས་བསྒྲུན་དུ་མེད་པའི་ཤེས་རིག་གི་ནོར་བུའི་བང་མཛོད་ཆེན་པོ་རེ་རེ་ཡིན་ཞིང་། ཤེས་རིག་དེ་དག་རྒྱ་བོད་ཙམ་དུ་མ་ཟད་འཛམ་བུ་གླིང་གི་སྤྱི་ནོར་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་ངེས་པ་ནི་ཐེ་ཚོམ་གཏན་ནས་བྱེད་མ་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་འཛམ་གླིང་དཔལ་ཡོན་གྱི་མགོ་ཁྲིད་ཐུབ་པའི་རྨི་ལམ་ཞིག་དུས་རྒྱུན་དུ་གཏོང་གིན་ཡོད། འོན་ཀྱང་། ཐབས་སྐྱོ་བ་ཞིག་ལ། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་དེ་ཁོང་ཚོའི་རྨི་ལམ་མངོན་འགྱུར་གྱི་མཐུན་ཕྱོགས་སུ་འཛིན་པའི་བློ་གྲོས་དང་སྙིང་སྟོབས་ནི་བག་ལ་ཞ་ཞིང་། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ཁོང་ཚོའི་ཀླད་རྩའི་སྙིགས་ཟོམ་གྱི་ནང་། བོད་དང་། བོད་མི་རིགས། བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་བཅས་ནི། རྒྱ་ནག་གཅིག་གྱུར་གྱི་འགལ་ཟླ་ཡིན་པའི་སྒྲོ་སྐུར་གྱི་རྫུན་འཁྲུག་སྣ་ཚོགས་སྤུངས་ཏེ། གནས་སྐབས་རང་རང་གི་ཁ་ལྟོ་གསོ་བའི་ཐབས་ཙམ་ལ་བརྩོན་ཞིང། མཐར་ཐུག་ཀྲུང་གོ་གཅིག་གྱུར་གྱི་གོང་བུ་དེ་འཐོར་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཆག་སྒོ་ཆེན་པོ་ཞིག་བསུ་བཞིན་ཡོད།

གསུམ།

བོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་སྐད་ཡིག་རིག་གཞུང་ནི་རང་གི་ཚེ་སྲོག་ལྟར་གལ་ཆེར་འཛིན་བཞིན་ཡོད། དེ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རང་གི་ལས་དབང་ལས་བྱུང་བའི་ཕ་མེས་ཡང་མེས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལ་མཐོང་ཆེན་བྱེད་པ་དང་། ཕྱོགས་གཞན་ནས་སྐད་ཡིག་འདིར་བླ་ན་མེད་པའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཤིག་གི་ཚེ་སྲོག་ཞུགས་ཡོད་པས་ཡིན། ཉེ་ཆར་སྲིད་དབང་ལོག་སྤྱོད་པ་རེ་ཟུང་གིས། རྔ་ཡུལ་གྱི་སློབ་གྲྭ་ཆུང་འབྲིང་གི་སློབ་ཚན་གཙོ་བོ་རྒྱ་སྒྱུར་བྱེད་དགོས་པའི་ལམ་ལོག་ཅིག་སྟོན་བཞིན་ཡོད། གནས་ཚུལ་དེ་ནི་བོད་མི་མང་གི་ཁེ་ཕན་ལ་དམིགས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་ཧན་་ཆེན་པོའི་རང་ལུགས་ཀྱིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་རྩ་མེད་དུ་གཏོང་བའི་བཙན་འཛུལ་ཤུགས་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་པའི་རྟགས་མཚན་ཞིག་རེད། ཕྱོགས་ལྷུང་ཅན་དེ་ཚོའི་ངོར་རྒྱལ་ཁྲིམས་ནི་རྩེད་སྤྱད་ཙམ་ལས་བསྲུང་དགོས་པའི་རྩ་ཁྲིམས་ཤིག་ཡིན་པའི་སྡོམ་སེམས་ཤིག་ནམ་ཡང་སྐྱེས་མྱོང་ཡོད་རྒྱུ་མ་རེད། གལ་ཏེ་ཁོང་ཚོས་ནམ་རྒྱུན “རྒྱལ་ཁབ་བརྟན་བརླིང”དང་། “མི་རིགས་མཐུན་བསྒྲིལ”ཅེས་ཡང་ཡང་སྐྱོར་བཞིན་པའི་ཁ་གཡང་དེ་དག་ཁ་ཞེ་གཉིས་མེད་ཅིག་ཡིན་ཚེ། བོད་པའི་ཁ་དཔེར “རྒྱ་ཡིག་ཐོག་དང་བོད་ཚིག་ཐོག”ཅེས་ཤོད་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར།  རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དང་། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས། ས་གནས་རང་སྐྱོང་ས་ཁུལ་གྱི་སྲོལ་ཡིག་སོགས་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱ་དགོས་ངེས་རེད། བོད་ཡིག་ནང་རྩིས་དངོས་རྫས་གསུམ་སོགས་སློབ་ཚན་གང་ཞིག་གི་ཆ་རྐྱེན་ལྡང་ངེས་མེད་ཚེ། དེ་ནི་བོད་ཡིག་ནང་སློབ་ཚན་དེ་དག་བསྒྱུར་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་རེད་མ་གཏོགས། བོད་ཡིག་ལ་བརྗོད་བྱ་དེ་དག་སྟོན་མི་ཐུབ་པའི་གནད་དོན་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་མ་རེད་བསམ། གནད་དོན་དེ་སེལ་ཐབས་ནི་སྐད་གཉིས་སྨྲ་བའི་ཆེད་ལས་ལོ་ཙཱའི་དཔུང་སྡེ་ཞིག་བསྐྱེད་བསྲིངས་བྱས་ནས། སློབ་ཚན་རྣམས་བོད་བསྒྱུར་བྱས་བཞག་ན་དཀའ་ངལ་དེ་ལས་སླ་བོའི་ངང་ནས་ཐག་ཆོད་ཀྱི་རེད། ཉེ་དུས་ལོ་ཆེན་མགོ་ལོག་རྣམ་རྒྱལ་གཅིག་པུས་གནའ་བོའི་རུའུ་ལུགས་དང་། ཏོ་ལུགས། སྤར་རྩིས། ཐང་གི་སྙན་ངག་སུམ་བརྒྱ་བ། བསླབ་ཆེན་གྱི་གཞུང་། སྲི་ཞུའི་གསུང་རབ། སུན་ཙིའི་དམག་ཇུས་སོགས་གནའ་བོའི་རྒྱ་ནག་རྫོགས་ལྡན་དུས་རབས་ཀྱི་བསམ་བློའི་ཤེས་རིག་གི་སྙིང་བཅུད་འཛོམས་པའི་གཞུང་ལུགས་ཕལ་ཆེར་ཞིག་བོད་ཡིག་ཐོག་བསྒྱུར་དང་སྒྱུར་བཞིན་པའང་དེའི་དཔེ་མཚོན་ཡག་ཤོས་ཤིག་ཏུ་བགྲངས་ན་འགྲིགས་སྙམ།

བཞི།

སྐར་ལྔའི་དར་མར་ངོས་ཀྱི་སྐར་ཆུང་རྣམས་ནི་ཁོང་ཚོས་མི་སེར་སྤེལ་ཡུལ་དང་། བཤུ་གཞོག་གཉའ་གནོན་གཏོང་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་པ་དེ་ཚོ་དངོས་འབྲེལ་བདེན་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ།  ཉེ་རབས་བོད་ནང་གི་འབྲོག་སྡེ་གྲོང་འབེབས་དང་། སྒེར་ས་བཙན་འཕྲོག བོད་ཀྱི་གྲོང་དང་གྲོང་ཁྱེར་ཕལ་ཆེ་བར་ཧན་རིགས་ཀྱིས་བཟུང་སྟེ། རྒྱ་ལུགས་ཀྱི་འོད་ཁང་དམར་ཐར་ཐོར་དང་། ཤོག་བྱང་དམར་བོའི་ཐོག་བྲིས་པའི་སྒོ་རྒྱན་རྒྱ་ཡིག  བོད་ཀྱི་རི་ཆུ་གཙང་བོ་དག་ལ་རྒྱ་ཡིག་ཁོ་ན་སྤྱད་ནས་མིང་འདོགས་ཚུལ་ལ་བལྟས་ན། ད་ནི་འུ་ཚོར་ནུབ་ཁའི་ཉི་ཟེར་ཞིག་ལས་ཅིའང་ལྷག་གི་མེད་པའི་ཚོར་སྣང་ཞིག་མ་སྐྱེས་རང་སྐྱེས་རེད། འོན་ན།  ཀྲུང་ཧྭ་མི་མང་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དང་། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་གི་རྩ་ཁྲིམས། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་སྲོལ་ཡིག་བཅས། མདོར་ན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྩ་ཁྲིམས་དེ་ མི་རིགས་ཆེན་པོར་ཐུག་ཚེ་བེད་སྤྱོད་མེད་པར་གྱུར་པ་ཡིན་ནམ།  ཡང་ན་འུ་ཚོ་རང་གིས་རྩོད་ལེན་བྱེད་མ་ཤེས་པ་རེད། གཤམ་དུ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་སྐོར་གྱི་རྩ་ཁྲིམས་ཁག་ཅིག་དྲངས་ཏེ་སྐད་ཆ་འདི་མཇུག་བསྡུ་རྒྱུ་ཡིན།

དོན་ཚན་བཞི་པ།  ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་ཚང་མ་འདྲ་མཉམ་ཡིན།  རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཁག་གི་ཁྲིམས་མཐུན་ཁེ་དབང་དང་ཁེ་ཕན་འགན་སྲུང་དང་།  མི་རིགས་ཁག་བར་གྱི་འདྲ་མཉམ་དང་། མཐུན་སྒྲིལ།  རོགས་རེས།  འཆམ་མཐུན་བཅས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྲུང་སྐྱོང་དང་གོང་དུ་སྤེལ་རྒྱུ།  མི་རིགས་གང་ཞིག་ལའང་མཐོང་ཆུང་དང་གཉའ་མནོན་བྱེད་པ་གཏན་འགོག་བྱ་རྒྱུ།  མི་རིགས་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་གཏོར་བཤིག་གཏོང་བ་དང་མི་རིགས་ཁ་ཕྲལ་བའི་བྱ་སྤྱོད་གཏན་འགོག་བྱ་རྒྱུ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཁག་གི་ཁྱད་ཆོས་དང་དགོས་མཁོ་གཞིར་བཟུང་སྟེ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ས་ཁུལ་ཁག་གི་དཔལ་འབྱོར་དང་རིག་གནས་འཕེལ་ཚད་ཇེ་མགྱོགས་སུ་གཏོང་རོགས་བྱ་རྒྱུ།གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་འདུས་སྡོད་བྱེད་པའི་ས་གནས་སོ་སོར་ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་ལག་ལེན་བསྟར་ཏེ་རང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་འཛུགས་རྒྱུ་དང་རང་སྐྱོང་དབང་ཆ་སྤྱོད་རྒྱུ། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཁག་ཚང་མ་ནི་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་འབྲལ་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན། མི་རིགས་ཚང་མར་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་སྤྱོད་པ་དང་གོང་དུ་སྤེལ་བའི་རང་དབང་ཡོད་པ་དང་།  ཚང་མར་རང་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས་འཛིན་སྐྱོང་ངམ་སྒྱུར་བཅོས་གང་བྱེད་ཀྱི་རང་དབང་ཡོད། གོང་དུ་དྲངས་པ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྤྱིའི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་བཀོད་པ་ལྟར་རེད། བྱེ་བྲག་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་གི་ས་ཁུལ་ཁག་གི་རྩ་ཁྲིམས་ནང་དེ་ལས་ཀྱང་ཁ་གསལ་བོ་དང་ཞིབ་མོའི་ལུགས་སུ་བཀོད་ཡོད་པ་གཤམ་གསལ་ལྟར་རེད།

ཀྲུང་གོ་ནི་མི་རིགས་མང་ཞིང་། སྐད་རིགས་མང་བ་དང་། ཡིག་རིགས་མང་བ་བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། རྒྱལ་ཁབ་འདིར་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་༥༥ཡོད་པ་ལས་ཧུའེ་རིགས་དང་མན་ཇུ་རིགས་ཀྱིས་རྒྱ་ཡིག་སྤྱོད་བཞིན་ཡོད་པ་ཕུད། གཞན་པའི་མི་རིགས་༥༣གྱིས་རང་རང་གི་སྐད་ཆ་སྤྱོད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། བཅིངས་འགྲོལ་མ་བྱས་གོང་དུ་མི་རིགས་༢༡ལ་རང་རང་གི་ཡི་གེ་ཡོད་པ་ཡིན། ཀྲུང་གོ་གསར་པ་དབུ་བརྙེས་རྗེས། ཀྲུང་གོའི་སྲིད་གཞུང་གིས་མི་སྟོང་ཕྲག་གཅིག་ཙམ་ཞུགས་པའི་མི་རིགས་སྐད་ཆའི་རྟོག་དཔྱོད་རུ་ཁག་ཤིག་བཙུགས་ཤིང་། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་༡༦དང་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་བཅས་སུ་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་ཡིག་ལ་ཁྱབ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་རྟོག་དཔྱོད་བྱས་པ་དང་། གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཁག་ཚང་མའི་སྐད་ཡིག་གི་སྤྱི་ཁོག་གི་གནས་ཚུལ་ལ་རྒྱུས་ལོན་བྱས་ནས་ཁོང་དུ་ཆུད་པ་རེད། གནས་ཚུལ་འདི་རྒྱབ་རྟེན་དུ་བཅོལ་ཞིང་གནས་ཚུལ་ངོ་མ་གཞིར་བཞག་བྱས་ནས་མི་རིགས་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ་དངོས་སུ་མཚོན་པའི་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་ཡིག་གི་སྲིད་ཇུས་བཟོས་པ་རེད། དེའི་བརྗོད་བྱ་གཙོ་བོའི་ཁོངས་སུ་གཤམ་གསལ་གྱི་འདི་དག་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། ༡མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གིས་རང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ནས་དར་རྒྱས་གཏོང་བར་ཁག་ཐེག་བྱས་ཡོད།《ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་》ཀྱི་དོན་ཚན་བཞི་པའི་ནང་དུ། མི་རིགས་ཁག་ཚང་མར་རང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པ་དང་དར་རྒྱས་གཏོང་བའི་རང་དབང་ཡོད་ཅེས་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད། 《ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་བཅའ་ཁྲིམས་》ཀྱི་དོན་ཚན་བཅུ་པའི་ནང་དུ། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཀྱི་རང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་དག་གིས་རང་ས་གནས་ཀྱི་མི་རིགས་ཁག་ཚང་མར་རང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པ་དང་དར་རྒྱས་གཏོང་བའི་རང་དབང་ཡོད་པར་ཁག་ཐེག་བྱེད་དགོས་ཞེས་གཏན་འབེབས་བྱས་ཡོད། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཁ་ཤས་ཀྱི་རང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་དག་གིས་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་དང་ཡི་གེ་སྤྱོད་པར་འཚམ་པའི་ས་གནས་ཀྱི་ཆེད་དམིགས་ཁྲིམས་སྲོལ་བཟོས་ཡོད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱིས་༡༩༨༨ལོར་《བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལ་སློབ་གཉེར་དང་བཀོལ་སྤྱོད་དར་རྒྱས་གཏོང་བ་བཅོས་བྱེད་དགོས་པའི་སྐོར་གྱི་གཏན་འབེབས་འགའ་〔ཚོད་ལྟའི་ཚུལ་གྱིས་ལག་བསྟར་བྱེད་པ་〕》ཞེས་པ་པར་དུ་བཏབ་ནས་བཀྲམས་པ་དང་ཞིན་ཅང་ཡུ་གུར་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱིས་༡༩༩༣ལོར་《ཞིན་ཅང་ཡུ་གུར་རིགས་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེའི་སྐོར་གྱི་ལས་ཀའི་སྲོལ་ཡིག་》བཟོས་པ་དང་།གཞན་ཡང་ནང་སོག་དང་ཡུན་ནན་སོགས་ཞིང་ཆེན་དང་ལྗོངས་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེའི་རིགས་ཀྱི་ཁྲིམས་སྲོལ་བཟོས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

༡ དེང་སྐབས་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མིའི་ཚོགས་ཆེན་དང་རྒྱལ་ཡོངས་ཆབ་སྲིད་གྲོས་མོལ་ཚོགས་འདུ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་སྟེང་དུ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དེ་ཉིད་གྲོས་ཚོགས་སྤྱོད་པའི་སྐད་ཡིག་རུ་གཏན་ལ་ཕབ་ཡོད། འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་གཏན་འབེབས་ལྟར་ན།མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཀྱིས་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག་གཉིས་མཉམ་དུ་སྤྱོད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་།མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་ཁག་གིས་ཉིན་རྒྱུན་གྱི་འཚོ་བ་དང་། ཐོན་སྐྱེད་ངལ་རྩོལ། འཕྲིན་གཏོང་འབྲེལ་གཏུག སྤྱི་ཚོགས་འགྲོ་འོང་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་མི་རིགས་རང་གི་སྐད་རིགས་སྤྱོད་པ་གཙིགས་སུ་འཛིན་པར་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཁག་ཐེག་བྱས་ཡོད།

༢ མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་དབང་ཆ་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་བའི་སྐབས་སུ་བཅའ་ཁྲིམས་ལྟར་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེ་སྤྱོད་བཞིན་ཡོད། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཀྱི་རང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་དབང་ཆ་ཉམས་སུ་བསྟར་བའི་སྐབས་སུ། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཀྱི་སྲོལ་ཡིག་ནང་དུ་བཀོད་པའི་གཏན་འབེབས་ལྟར། ས་དེ་གས་སྤྱི་ཁྱབ་ཏུ་སྤྱོད་པའི་སྐད་དང་ཡི་གེ་གཅིག་གམ་ཡང་ན་དུ་མ་ཞིག་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་དུ་འཇུག་བཞིན་ཡོད། རང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་དེ་དང་མཉམ་དུ་ཐུན་མོང་དུ་སྤྱོད་པའི་སྐད་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཞིག་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་དུ་འཇུག་བཞིན་ཡོད། རང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་དེ་དང་མཉམ་དུ་ཐུན་མོང་དུ་སྤྱོད་པའི་སྐད་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཞིག་སྤྱད་ནས་དབང་ཆ་ཉམས་སུ་བསྟར་བ་ཡིན་ན། ས་ཁོངས་རང་སྐྱོང་བྱས་པའི་མི་རིགས་དེའི་སྐད་དང་ཡི་གེ་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་བྱས་ནས་སྤྱད་ཆོག་པ་ཡིན། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་། རང་སྐྱོང་ཁུལ། རང་སྐྱོང་རྫོང་བཅས་ཀྱིས་ས་གནས་རང་གི་མི་རིགས་དེའི་སྐད་དང་ཡི་གེ་སྤྱད་ནས་འདེམས་བསྐོའི་ཡིག་ཆ་དང་། འདེམས་མིའི་མིང་ཐོ། འདེམས་མིའི་ལག་འཁྱེར།འཐུས་མིའི་རྗེས་འདེམས་མཁན་གྱི་མིང་ཐོ། འཐུས་མིར་བདམས་པའི་ལག་འཁྱེར།འདེམས་བསྐོའི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་གཞུང་ཐམ་སོགས་བཟོ་དགོས། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཁུངས་དང་། མི་དམངས་ཀྱི་ཚོགས་པ། ཁེ་ལས་དང་བྱ་ལས་སྡེ་ཚན་བཅས་ཀྱིས་དེ་གས་སྤྱི་ཁྱབ་ཏུ་སྤྱོད་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་ཡི་གེ་དང་རྒྱ་ཡིག་གཉིས་སྦྲགས་མ་བྱས་ནས་ཡིག་ཆ་འགྲེམས་པ་དང་། དཔང་ཐམ། སྒོ་བྱང་། ཚོང་རྟགས་སོགས་བཟོ་དགོས་ཞེས་གཏན་ལ་ཕབ་ནས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད།

༣ འབྲེལ་ཡོད་སློབ་གྲྭ་རྣམས་ཀྱིས་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གིས་སྤྱི་ཁྱབ་ཏུ་སྤྱོད་པའི་སྐད་དང་ཡི་གེ་བཀོལ་ནས་སློབ་ཚན་ཁྲིད་པའམ་ཡང་ན་སྐད་ཡིག་གཉིས་སྤྱད་ནས་སློབ་ཚན་ཁྲིད་བཞིན་ཡོད། མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སློབ་མ་གཙོ་བོར་བྱས་ཏེ་བསྡུ་བའི་སློབ་གྲྭ་རྐྱེན་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་ཡི་གེ་སྤྱད་ནས་བསླབ་དེབ་བསྒྲིགས་པ་དང་། མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་ཀྱི་སྟེང་ནས་སློབ་ཚན་ཁྲིད་བཞིན་ཡོད། སློབ་ཆུང་གི་ལོ་རིམ་མཐོན་པོའམ་འབྲིང་རིམ་སློབ་གྲྭ་རྣམས་སུ་རྒྱ་ཡིག་གི་སློབ་ཚན་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ནས་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་དུ་སྤྱོད་པའི་སྤྱི་སྐད་ཁྱབ་གདལ་དུ་གཏོང་བཞིན་ཡོད།

༤ མི་རིགས་ཁག་གིས་ཕན་ཚུན་གྱི་སྐད་ཡིག་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པར་རྟིང་སྐུལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཀྱི་རང་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་མི་རིགས་ཁག་གི་ལས་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ཕན་ཚུན་གྱི་སྐད་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་པའི་སྐོར་གྱི་སློབ་གསོ་བཏང་ནས་རྟིང་སྐུལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། རྒྱ་རིགས་ལས་བྱེད་པས་རང་ཉིད་གནས་པའི་ས་དེ་གའི་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་ཡིག་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་པ་དང་། མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་ལས་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་རང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་དང་ཡི་གེར་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ནས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་པ་དང་ཆབས་ཅིག་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་དུ་སྤྱོད་པའི་སྤྱི་སྐད་དང་རྒྱ་ཡིག་ལའང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་བཞིན་ཡོད། མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱེད་མཁན་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་གནས་པའི་ས་དེ་གའི་སྐད་ཡིག་གཉིས་ཡན་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཆད་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་ན། དེ་ལ་བྱ་དགའ་སྤྲོད་བཞིན་ཡོད།

༥ མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་དང་ཡི་གེ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་ཏེ་དར་རྒྱས་གཏོང་བར་རོགས་རམ་བྱས་ནས་ཆ་རྐྱེན་ལེགས་པར་བསྐྲུན་ཡོད། ཀྲུང་གོ་གསར་བ་དབུ་བརྙེས་རྗེས་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་ཁག་རང་མོས་ཡིན་པ་གཞིར་བཞག་བྱས་ནས་བརྟག་དཔྱད་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཞིག་བྱས་པ་ཡིན། མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་བཅུ་ལ་ཡི་གེ་གསར་གཏོད་བྱེད་རོགས་བྱས་ཤིང་། མི་རིགས་ཁ་ཤས་ལ་ཡི་གེ་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏོང་རོགས་བྱས་པ་ཡིན། ཀྲུང་དབྱང་དང་ས་གནས་སུ་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་ཡི་གེའི་དཔེ་སྐྲུན་ལས་ཁུངས་དང་། ཡིག་བསྒྱུར་ལས་ཁུངས།གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཀྱི་རླུང་འཕྲིན་ལས་ཁུངས་དང་བརྙན་འཕྲིན་ལས་ཁུངས་བཙུགས་ཡོད་མ་ཟད། ད་དུང་མི་རིགས་ཀྱི་ཡི་གེའི་ཚགས་པར་ཡང་ཡོད། དེང་སྐབས་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་ཡི་གེའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་༣༠ལྷག་ཡོད་པའི་ཁར། རྩོམ་བསྒྱུར་བྱ་བའི་ལས་ཀྱང་ཡོད་པ་དང་། ལོ་རེར་མི་རིགས་༢༠ལྷག་གི་ཡི་གེའི་དཔེ་དེབ་སྣ་ཚོགས་རིགས༥༩༠༠པར་དུ་འདེབས་བཞིན་མཆིས། ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་ཀུན་ཁྱབ་རླུང་འཕྲིན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་སོག་པོ་དང་། བོད། ཡུ་གུར། ཧ་ཟག ཁྲའོ་ཞན་སོགས་མི་རིགས་ལྔའི་སྐད་ཀྱི་རླུང་འཕྲིན་ཡོད།མི་རིགས་༢༠ལྷག་གི་སྐད་ཀྱི་སྟེང་ནས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་གློག་བརྙན་༣༤༡༠ཕབ་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད་པ་དང་། མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་དང་ཡི་གེར་བསྒྱུར་བའི་གློག་བརྙན་ཁྲི༡.༠༤ཡོད་པ་རེད།

༦ མི་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་ལས་སྒྲུབ་པ་ཅི་ཐུབ་ཀྱིས་གསོ་སྐྱོང་བྱས་ཡོད། སྲིད་གཞུང་གིས་སྔ་ཕྱིར་ཀྲུང་དབྱང་དང་མི་རིགས་རང་སྐྱོང་ས་གནས་ཁག་ཏུ་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་ཡིག་ལས་སྒྲུབ་ཁང་དང་ཞིབ་འཇུག་ལས་ཁུངས་བཙུགས་ཡོད། ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་། མི་རིགས་སློབ་གླིང་ཁ་ཤས། སྐད་ཡིག་ཚན་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་མཐོ་རིམ་སློབ་གླིང་བཅས་སུ་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་ཡིག་སྡེ་ཚན་〔འཛིན་གྲྭ〕ནམ་ཡང་ན་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་ཡིག་ཆེད་ལས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བཙུགས་ཏེ་མི་རིགས་གྲངས་ཉུང་གི་སྐད་ཡིག་ལས་ཀ་སྒྲུབ་པའི་ལས་བྱེད་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་པའི་དཔུང་སྡེ་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཞིག་གསོ་སྐྱོང་བྱས་ཡོད་པ་ཡིན།